Categoriearchief: memories

Oom Tik

De jongste broer van pa Hong. Ze scheelden ruim een jaar in leeftijd. Pa Hong vertelde altijd met veel plezier over de stoute streken van oom Tik. Deze twee broers trokken veel met elkaar op. Hun oudste broer: oom Liong was een onbereikbare grote, sterke broer.

Jarenlang was er geen contact tussen de familie in Indonesia en ons hier in Nederland. Tot Enghwa en Flora (zijn eerste vrouw die later is overleden) in juni 1974 voorgoed naar Nederland kwam. Door hem werden de rimpels in de relatie tussen de families glad gestreken. Van Enghwa kreeg ik het postadres van oom Tik en vanaf dat moment heb ik met hem gecorrespondeerd tot hij overleed.

In 1978 gingen Lanny en ik samen naar Indonesia. Een bezoek aan de familie in Sepanjang hoorde daar natuurlijk bij. Wij hadden daar eigenlijk geen verwachtingen van. Wij kenden ze helemaal niet. Het werd een feest van herkenning. Zoveel trekken van pa Hong zagen we terug in zijn zussen en broers. Met name oom Tik. Hij leek zo sterk op pa Hong in het soort grappen die hij maakte, wat hij lekker vond, de dingen die hij deed (klagen over de muisjes en tegelijkertijd ook stukjes kaas voor ze neerleggen bijvoorbeeld). Hij woonde in Semarang (Jalan Kepodang 49) in een ruimte achter zijn bureau. Hij was baas van Lau Tjien in Semarang, denken wij. Wij logeerden ook in diezelfde ruimte. We bleven er een paar dagen, waarin we gefêteerd werden door de hele familie. En met name toen we oom Tik achter lieten, was het net alsof we onze vader daar achter lieten. Met een grote brok in mijn keel namen we afscheid. Zo vreselijk jammer dat hij zo ver weg woonde. Ik ben nog maar een keer terug geweest naar hem, samen met Frans. Weer dezelfde hartelijkheid en herkenning. In de jaren daarna wilde ik graag nog eens hem zien, maar hij was ondertussen met pensioen en verhuisd naar Surabaya en schreef: ‘als jij weer naar Indonesia komt, moet je maar langsgaan’. Hij wilde ons niet meer zien, nu zijn zelfstandige tijd voorbij was.

Bing en oom Tik, 1979
Anki en oom Tik 1978

Jaaaaa, dat heb ik ook nog, een foto met oom Tik, van een jaar eerder. We gingen met hem naar de vogeltjesmarkt omdat Lanny zo’n kooi mee naar huis wilde nemen.

zoon pa Hong naar Indonesia

In 1979, een jaar nadat Lanny en Anki voor het eerst kennis hadden gemaakt met de familie in Indonesië, ging Bing kennis maken. Dat was meteen een hele happening: eerste kennismaking met de zoon van Kian Hong.
Bing heeft als ‘zoon van’ bij het huisaltaar in het voorouderlijk huis met wierookstokjes zich gepresenteerd aan de voorvaderen. Een eer die zijn zussen het jaar daarvoor niet te beurt was gevallen.

De foto’s zijn afkomstig uit een foto album in Indonesia.

Bing begroet zijn voorvaderen
Bing, zoon van pa Hong

Pa Hong fotografie

Ons leven lang hebben wij lessen en tips van pa Hong gekregen over fotografie Over filmpjes ontwikkelen, foto’s afdrukken en de beste posities en tijdstippen om een foto te maken met een mooie lichtinval. Een les ging bijvoorbeeld over het kikvorsperspectief: nooit staand een foto maken van iets dan kleiner is dan jij, maar altijd door de knieën gaan. Pa Hong deed dat nog achteloos toen hij een jaar of tachtig was. Kijk maar:

pa Hong met een van zijn Leica’s

Zo’n les vergeet je natuurlijk nooit meer. Tijden veranderen, fototoestellen worden ingeruild voor smartphones, maar het perspectief blijft:

Anki in Ierland in 2017

Ik bedoelde eigenlijk deze foto:

Dit is het echte pa Hong standje

Planten en pa Hong

ABUNDANT

forsythia

Pa Hong vond dit een prachtige struik. Hij komt hier niet zo goed uit de verf, maar ik vind vast nog wel een van zijn eigen foto’s. Hij benoemde hem altijd en zei dan dat hij altijd zo ‘abundant’ bloeide.

Jarenlang hebben Frans en ik als we zonder hem de struik zagen, elkaar weer vroegen: hoe heet dat ding ook al weer. Op een gegeven moment onthielden we het: forsythia. Maar dan…het woord abundant heeft ons jaren gekost. Maar uiteindelijk is het eerste woord dat bij ons opkomt bij het zien dan deze bloeiende struik in maart: abundant!

CAMELIA
Jarenlang woonden Frans en ik aan het Cameliadal. Pa Hong vond dat wij daar een camelia moesten hebben. Hij schonk ons er een. Al snel uit zijn zicht liet de prachtig bloeiende camelia zijn knoppen vallen. Nog erger werd het in de winter: hij vroor dood. Weer kregen we een nieuwe en nog eens. Pas later kwamen de winterharde camelia’s in het assortiment, maar toen waren we al verhuisd, waar we nu wel een camelia in leven weten te houden!

ABUTILON
knoeien met plantjes, kweekjes en zaadjes zit een beetje in de genen. Al is het zo dat ik die kweekjes vaak vergeet water te geven als ze dat nog zo hard nodig hebben. Uit al mijn abutilon zaadjes, kwam slechts een tot wassom. Ik gaf hem aan pa Hong met het verhaal erbij dat dit de enige was die ik in leven had weten te houden. Zijn eigen versie van dit verhaal hoorde ik terug via een van zijn dames. “Je vader zei dat je hem zou vermoorden als hij dit plantje dood zou laten gaan.” Nou ja.

OLEANDER
Zuid Frankrijk en oleander hoorden bij elkaar vond pa Hong. Hij knipte overal stekken af. Stopte ze in de grond, in een bierflesje van donker glas,  in een potje met met een plastic zakje erom. Altijd wist hij ze te laten wortelen. Ik dacht natuurlijk: dat is makkelijk, kan ik ook. Ik heb stekpoeder gekocht, de stekjes erin gedipt, in aarde, plastic zakje, geen plastic zakje, in het licht, in het donker. 99% legde het loodje. Een stek is uiteindelijk gaan wortelen. Die heb ik snel aan Lokje cadeau gedaan met als gevolg dat dat een mooie plant is geworden. Ik blijf volhouden, ieder jaar weer in Frankrijk/Azillanet.

klapper met allemaal aantekeningen over stekken, scheuren, bemesting, de beste habitat..

STEKKEN
Pa Hong pakte het stekken heel wetenschappelijk aan, zo blijkt uit zijn nalatenschap. Maar misschien is dat van na de oleander tijd.
Hier een van zijn klappers vol aantekeningen. Hij stuurde ook regelmatig briefjes naar ons met allerlei aanwijzingen voor kwakkelende planten of een brief met zaadjes en aanwijzingen voor de beste kweekmethode.

familieverhalen: oom Tik

Neef Enghwa herinnert zich verhalen over oom Tik, toen pa Hong al lang naar Nederland was vertrokken. Oom Tik was de oom met wie hij veel optrok en die toen ook in Sepanjang woonde. Toen Enghwa drie jaar lang niet naar school mocht tijdens de Japanse bezetting (1942-1945), gaf oom Tik hem les in allerlei vakken.

Oom Tik had in de Japanse tijd zijn pistool (een FN?) en zijn DKW (motor) minutieus uit elkaar gehaald, ingevet, ingepakt en daarna heel goed begraven. Na de bezetting heeft hij beide weer in elkaar gezet en ze werkten weer. Enghwa ging als mannetje van een jaar of 13 rijden met oom Tik op de DKW. Hij aan het stuur en oom Tik achterop. Natuurlijk werden ze aangehouden. De politieman vroeg naar het rijbewijs van Enghwa, terwijl oom Tik en hij dat maar raar vonden omdat hij overduidelijk nog te jong was. Affijn, hij mocht natuurlijk niet verder rijden en ze wisselden dus van plaats.
Enghwa heeft mooie herinneringen aan oom Tik en ook aan zijn DKW (Das Kleine Wunder/Des Knaben Wunsch)

DKW E250 (245 cc tweetakt) uit 1927: Wikipedia

en het FN-pistool (afkomstig uit de fabriekshallen op het hoog omheinde complex van FN middenin het Luikse plaatsje Herstal). 

 

Belangstelling pa Hong

Groot was zijn belangstelling en ook zeer divers. Dat Anki sociologie studeerde, was nou niet direct zijn keus, maar meteen was daar ook belangstelling voor het vak sociologie, ook altijd in om haar kennis over fotografie te vergroten, Chinees heeft hij op latere leeftijd weer opgepakt. We hebben het hier over 1987, pa Hong is dan 80 jaar. De vele briefjes en krantenknipsels die hij ieder van ons stuurde, passend bij onze verschillende belangstellingen, komen we nog overal tegen. Een voorbeeld is dit briefje uit 1987;

hankie
Anki noemde hem Hap en hij haar Hank(ie). Waarom? Geen idee]

‘Mijn lief Hankie,
Hier een socioloog aan het woord en tevens een aandoenlijke, maar technisch zeer goede foto van ma Beer en kleintje, eigenlijk een foto van je leven
Dit in alle haast. Vanavond weer Chinese les, veel is weer ontsnapt ofschoon ik de volgende dag geen Chinese karakters op mijn kussen vond
Sysiphus arbeid (adelt)’

Pa Hong als inspiratiebron

Prachtig om te horen hoe pa Hong mensen uit zijn omgeving heeft gestimuleerd om arts te worden. We lazen het verhaal over Bing en Katherine, we noemden Veronique (dochter Lokje), voor wie haar opa op veel terreinen een inspiratiebron was) de tekst van onze nicht Maria van den Muijsenbergh en nu Jos Benders, een jeugdvriendje van Lanny. Ja er staat jeugdvriendJE om aan te geven dat hij toentertijd haar vriend was en niet zomaar een jeugdvriend.

Jos heeft onlangs een boek gepresenteerd over de verzorging van zijn moeder: ‘Liefde met voorbedachte rade’ en in zijn opdracht aan Lanny schrijft hij het volgende:

lanjos
Dankzij Tan Kian Hong….

‘Dankzij Tan Kian Hong ben ik het pad van de geneeskunde gaan bewandelen. Daarvoor ben ik hem en jullie allen eeuwig dankbaar’.

Het zou leuk zijn als Jos zijn eigen verhaal hier zou delen! Bijzonder dat hij pa Hong hier voluit Tan Kian Hong noemt en niet je/jullie vader. Je vraagt je dan af hoe hij pa Hong adresseerde: meneer Tan (Kian Hong)?, dokter Tan Kian Hong)? Hopelijk vertelt hij het ons nog eens.

Herinneringen: tennissen

We weten dat pa Hong in zijn studententijd al tenniste, uitkwam in wedstrijden tussen studentenclubs. Aan stijl heeft het hem nooit ontbroken. Zo te zien heeft hij hier net een ‘gesmasht’.

pahong-tennis
pa Hong tennist bij Mulder

En Joesje herinnert zich van het tennissen het volgende:
“We moesten altijd als we een weekend in Maastricht waren vroeg opstaan en dan gingen we naar de tennisbaan, geweldig toch, daar had Rob bet toevallig nog over gisteravond.

Hij benaderde alles wetenschappelijk ook het feit dat hij geen diepte kon zien, net als ik wat natuurlijk zeer lastig was bij die sport.

Hij wist kennelijk precies op hoeveel afstand hij de bal miste en dat paste hij dan aan en raakte hij de bal wel!

Met mij is dat nooit goed gekomen!

Maar met hockey en roeien hoef je geen diepte te kunnen zien!”

En ik kan er nog het volgende aan toevoegen:
Ja, dat was vaak zondagochtend vroeg, soms te vroeg. Stond ik daar nog niet helemaal uitgeslapen en dan zei hij, de ballen keihard langs me heen meppend: nog niet wakker, kindertjes? En dan sloeg ik met een boze kop nog minder ballen fatsoenlijk terug! En naast mij zag ik Bing met dezelfde woeste kop nog woestere ballen slaan. Pas daarna kwam het echte spel op gang. Het was toch uniek dat we daar allemaal op de baan stonden!

Herinneringen: joggen

Joggen werd door pa Hong wetenschappelijk aangepakt.

Pa Hong vond dat joggen wel goed voor hem was. Een rondje om het ‘eiland’ voor zijn huis leek hem wel wat, een rondje van een paar minuten. Let op wij hebben het hier over pa Hong als ruim 80 jarige, Op zijn 80ste stond hij nog op de tennisbaan, waar ze zijn verjaardag vierden met de leuze: Hong: still going strong.
Alvorens hij ging joggen in zijn donkerblauwe joggingpak, pakte hij een minuscuul glaasje sherry om zijn bloedvaten te verwijden. Dat zou het lopen vergemakkelijken. Het staat me niet bij dat hij dit lang heeft volgehouden.