Categoriearchief: rondom Sepanjang

verbod op Chinese namen

Bij het afscheid van nicht Lian kwamen haar twee namen ter sprake: Go Lian Nio waaronder wij haar hier in Nederland kenden en Ratna Herliana Sindumuljana (haar moeder was een zus van pa Hong). Zo hebben ook onze mannelijke familieleden in Indonesië een andere naam moeten aannemen. Zij zijn Wibisono gaan heten. Oom Liong (de oudste broer van pa Hong heeft deze naam gekozen in 1966. Zij hebben hun naam nooit meer terug veranderd. De nieuwe generatie zegt de naam Tan niet veel meer. Zo wordt een hele familiegeschiedenis bruut verstoord. Onze neef Enghwa heeft – na zijn komst naar Nederland in de zeventiger jaren – weer de naam Tan aangenomen.

Historische achtergrond

familie Kwee Hway Sie 1968

Voorbeeld van een brief waarin wordt verzocht om een naamswijziging, in overeenstemming met het kabinetspresidiumbesluit 127 van 1966 (staat ook op de site van Stringfixer.com)

Onze familie in Indonesië heeft dit allemaal aan den lijve ondervonden. Het waren angstige tijden waarin Chinese uitingen verboden waren. In die tijd heeft oom Liong ook de houten stokjes die in het huisaltaar stonden, waarop de belangrijkste punten uit het leven van de voorouders stonden, verbrand. Dat en het feit dat de graven van de voorouders zijn geruimd, maakt dat onze voorgeschiedenis niet meer te traceren is.

Afscheid van Lian

In een eerder bericht schreven we dat onze nicht Lian is overleden. Via de familie worden we op de hoogte gehouden van de ceremonie rondom het overlijden. Hier enkele foto’s

Het overlijdensbericht

Voor ons heette Lian: Go Lian Nio. Maar haar Indonesiche naam was
Ratna Herliana Sindumuljana. Van onze neef Eng Hwa begreep ik dat Lian zelf de naam Herliana heeft gekozen. De achternaam mochten Chinezen in 1966 niet zelf kiezen, maar moesten ze uit een lijst kiezen. In een later bericht hierover meer.

Lian in uitvaartcentrum
Een bloemstuk daar is iets anders dan hier

Bing heeft met hulp van zijn dochter Josephine een mooie condoleance brief geschreven.

Go Lian Nio overleden

Op 16 januari 2022 is onze nicht Lian (Ratna Herliana) overleden. Lian was de dochter van de oudste zus van pa Hong: tante Phine.

Lian is geboren op 3 maart 1937. Zij was van onze generatie de grootste bron van de familiegeschiedenis, aangevuld door Eng Tiong, de zoon van oom Liong de oudste broer van pa Hong. Nu zijn ze er beiden niet meer. De bron van kennis over het verleden van onze voorouders is nu opgedroogd. Bijzonder aan Lian was ook dat zij uitstekend Nederlands sprak. Het was dus makkelijk om haar iets te vragen. Zij heeft tot het eind toe gewerkt. Al lang met pensioen maar haar baas had haar nog steeds nodig. Op het laatst liet de baas haar ophalen met een auto om te komen werken. De laatste keer dat wij haar uitgebreid gezien en gesproken hebben, was op de huwelijksfeesten (een in Jakarta en een in Surabaya) van Robert en Wenny. Zij heeft ons toen nog veel verteld over de familie. Ook was zij degene die ons foto’s stuurde van de ceremonie rond het overlijden van Eng Tiong. Heel fijn om dat zo – weliswaar op grote afstand – mee te mogen maken.

Lian 2021
3 maart 2021

Volgens de familie in Indonesia is Lian rustig ingeslapen. Zij had twee dagen geleden een ‘stroke’ gehad en is daarna niet meer bij kennis geweest.

HBS Surabaya

Wat een verwarring, wat een dubbelingen. Maar hier dan de enige echte HBS in Surabaya. Een foto die te vinden is in het Tropenmuseum in Amsterdam

Foto die Joes en Lanny maakten in 2007. Lijkt niet alleen op de foto van het Tropenmuseum maar is volgens nicht Lian hetzelfde gebouw

Toch maar eens zelf gaan kijken in het Tropenmuseum of er meer foto’s zijn.

En hier zitten Joes en Lanny in dezelfde schoolbanken van de HBS als pa Hong.

Huisaltaar in Sepanjang

In het voorouderlijk huis van pa Hong in Sepanjang stond het huisaltaar. Wij, kinderen, hebben het allemaal nog kunnen zien. Bing heeft zich als zoon van pa Hong nog gepresenteerd aan de goden. Voor ons, de dochters, was dat niet nodig.

Bing, zoon van pa Hong begin 80er jaren bij zijn eerste bezoek.
De laatste keer het huisaltaar in vol ornaat, 20 aug 2019.
De laatste keer dat Engtiong, onze neef, nog leefde

Ira, de vrouw van Andy, gaf op mijn verzoek toelichting.
Ik: ‘Is it allowed to eat the food after the celebration?’
Ira:’yes, we eat and party after prayer😁’
Ik: ‘What is the red drink?’
Ira: ‘it should be red wine, but my mom did not drink wine so it was replaced by red coke or fanta 😁✌🏻’

Op 7 december 2019 is onze neef Engtiong/Tiong (tweede zoon van de oudste broer van pa Hong) gestorven. Hij woonde in het voorouderlijk huis en hield de oude tradities in ere. De tijden zijn veranderd. De twee zonen van Engtiong/Tiong zetten deze tradities niet voort. Andy, die naast het ouderlijk huis woont met Ira, heeft het veel te druk met werk en gezin en Robert, de jongste zoon, woont in Jakarta en is daardoor ook weinig in het voorouderlijk huis.

Sinds kort is het huisaltaar ontmanteld. Dat hoorde ik toevallig van onze neef Enghwa, de oudere broer van Engtiong. Enghwa woont in Nederland. Op mijn verzoek vertelt onze nicht Lian in Soerabaya hoe dat is gegaan. Lian spreekt, zoals ik al vaker vermeldde, geweldig goed Nederlands. Een overblijfsel uit haar lagere schooltijd. Dit is wat zij erover zegt op 30 mei 2021.

‘Nu Tiong er niet meer is, is er niemand die gaat bidden Andy komt laat thuis Robert zit in Jakarta. Toen wordt er maar besloten om het altaar te sluiten. Heb met engtiong gesproken, hij akkoord en hier ook akkoord. Toen heb ik met een spiritualis (suhu Aliang, op 6 april overleden, voegde Lian er later aan toe) gesproken en ik weet dat het moet gebeuren voor chinees nieuwjaar want 7 dagen voor nieuwjaar gaan al de chinese goden en godinnen naar de hemel om ons doen en laten aan God te rapporteren.
Er word een laatste diner gegeven en gebeden. Het ritueel heeft een uur geduurd en zo alles in een rode zak gedaan en de volgende ochtend met de boot naar Madura in zee gedaan met bloemen en zo . De altaartafel is nog thuis, gesloten.’

Uit het relaas van Lian wordt duidelijk dat het altaar in januari 2021 zal zijn ontmanteld, voor Chinees Nieuwjaar, dat dit jaar op 12 februari viel.

Een verdere toelichting van Lian op mijn vraag over het geloof:

‘Dat is het geloof van vroeger toen we klein waren weten we al 7 dagen voor chinees nieuwjaar moet alles schoongemaakt worden. Dat doet onze overgrootmoeder; de as wordt gezeefd en de bak met brons weer mooi wit, t lijkt wel van zilver. De 1e vieren we nieuwjaar en de 4e komen de goden terug op aarde.’

volgens mij heeft Lian het over deze ‘bak’.

Instituut Buijs

We weten dat pa Hong op Instituut Buijs heeft gezeten. Wat rondneuzen op Delpher levert wel iets aan info op. Het blijkt dus een lagere school te zijn geweest, ‘Vereeniging Jongensschool Instituut Buijs’, met in het begin als voornaamste taak op te leiden tot toegang op de HBS. Dat klopt met de carrière van pa Hong. Maar het instituut blijkt meer te zijn. Ook meisjes werden toegelaten. Het was een kostschool en een dagschool. Volgens onze nicht Lian Go in Soerabaya zaten Pa Hong, zijn oudere broer oom Liong, zijn jongere broer oom Tik en twee zussen, tante Phine en tante Cor daar op school toen ze in Soerabaya bij de zus van opa woonden. De school was aan het Butzlingerlöwenplein. Lian vertelt dat haar vader, oom Liong naar de technische school ging, oom Tik naar de handelsschool en de twee zusjes terug naar Sepanjang, het ouderlijk huis. De twee jongste zussen (tante Djoen en tante Sjoe) gingen naar de Chinese school in Sepanjang.

avertentie 1895
advertentie 1895
Bataviaasch Nieuwsblad 1937
De Indische courant 1938

In het boek van Van Galen (geschiedenis van de Chung Hwa Hui, 1989) staat op pagina 27/28:
‘De eerste studenten hadden hun vooropleiding verkregen via particulier onderwijs of via officiële Europese scholen. Formeel waren de laatsten niet toegankelijk voor Chinezen, maar vooraanstaande en zeer rijke Chinezen konden aan Europeanen worden gelijkgesteld en zo voor hun kinderen toegang krijgen tot het Europese onderwijs. Van de studenten geboren tussen 1888 en 1903 waar we de gegevens van bezitten blijkt vrijwel iedereen als vooropleiding de ELS (Europeesche Lagere School) en HBS te hebben, in enkele gevallen voorafgegaan door privéonderwijs of een Hokkien-school. In 1908 werd met de Hollandsch-Chineesche School (HCS) een bredere basis gelegd voor Westers onderwijs aan Chinezen. Sindsdien verliep voor deze studenten de normale schoolloopbaan via HCS en HBS naar studie in Nederland, en werd het in toenemende mate mogelijk om als voorbereiding op een rechten- of medicijnenstudie in Nederland al enkele jaren hoger onderwijs te volgen in Nederlandsch-Indië.’

Lian antwoordt op mijn vraag of instituut Buijs een privéschool is:

‘dat is een school voor de rijke chinees en zeker geen HCS’

Mijn conclusie is, ondanks wat er staat in de scriptie van Van Galen, dat instituut Buijs een privéschool was voor jongens en meisjes (ondanks de naam: Vereeniging Jongensschool) en dat de school was gelijkgesteld aan de Europeesche Lagere School. Dat pa Hong op de afdeling zat die toelating bood tot de HBS en de andere broers op de techniek, c.q. de handelsafdeling zaten. De meisjes zaten ongetwijfeld op een meisjesafdeling die niet tot een verdere opleiding opleidde.

Han Go heeft ook al een keer zijn licht hierover laten schijnen en Joes en Lanny zijn met de familie naar de HBS en de artsenschool geweest. Ik kan de verschillende verhalen niet naadloos op elkaar laten aansluiten.

Wij staan open voor een andere kijk op de zaak 🙂 .

Tan Eng Tiong

Tan Eng Tiong 27 augustsu 1942 – 8 december 2019

Onze neef Eng Tiong (Irwan Wibisono) is op 8 december 2019 overleden in Surabaya. Hij was de jongere broer van Eng Hwa en de tweede zoon van oom Liong, de oudste broer van pa Hong.

Eng Tiong wist nog zoveel verhalen over vroeger te vertellen, over de familie-geschiedenis en dingen die wij niet wisten over het ouderlijk huis in Sepanjang. Hij wist bij ons bezoek in 2014 zelfs nog een boek tevoorschijn te halen van pa Hong over fotografie: het handboek der practische fotografie, met nog een paar oude foto’s erin. Achtergelaten door pa Hong toen hij in 1927 naar Nederland vertrok.

Wij, de kinderen van pa Hong, zijn zo blij dat de contacten in de zeventiger jaren met de familie in Indonesia zijn hersteld. Het is Eng Hwa geweest die hiertoe het initiatief heeft genomen toen hij naar Nederland was gekomen. Sindsdien hebben wij regelmatig de familie bezocht. Bing spant de kroon, ook door het werk dat hij heeft opgezet in Yogya. Hij komt sinds 1999 een- tot tweemaal per jaar bij de familie in Surabaya en Sepanjang. Hij is ook de laatste die Eng Tiong in goeden doen heeft gezien. Afgelopen oktober heeft Eng Tiong hem nog naar het vliegveld gebracht samen met zijn oudste zoon Andy.

Ing Bing, Eng Tiong en Andy
v li af: Jonathan, Ing Bing, Eng Tiong, Andrew, Kiat, Lian, Andy

Wij hebben zoveel mooie herinneringen aan Eng Tiong. Onze bezoeken worden gekenmerkt door de ongelooflijke gastvrijheid van de familie en het gevoel voor ons om thuis te komen. Het voelt in het ouderlijk huis van Pa Hong door alle verhalen die hij ons vroeger heeft verteld zelfs voor ons heel erg vertrouwd aan. We hopen nog vaak in Indonesië te komen en de familie te bezoeken. Het zal echter zonder Eng Tiong nooit meer hetzelfde zijn.

Sterkte Kiat, Andy, Ira, Robert, Wenny, Andrew, Jonathan and Lian bij het dragen van dit grote verlies.

Chinees nieuwjaar 2019

5 februari was het chinees nieuwjaar. Wij, kinderen Tan, kregen dan altijd van pa Hong geld in een rood zakje en mooie wensen in karakters op rood papier. En we maakten voor pa Hong een mooie kaart met alle mogelijke artistieke varianten van ‘Hok Lok Sioe’. Dat betekende voor ons gelukkig nieuwjaar.

Is Sepanjang, het ouderlijk huis van pa Hong wordt ieder jaar dit lentefeest gevierd met een rijk gedekt huisaltaar. Eerst wordt er gebeden en daarna wordt er feest gevierd o.a. met het opeten van de rijke dis.

het altaar in Sepanjang
een rijk gevulde dis
de rode wijn is erg rood omdat het limonade is, geen alcohol

Oom Tik

De jongste broer van pa Hong. Ze scheelden ruim een jaar in leeftijd. Pa Hong vertelde altijd met veel plezier over de stoute streken van oom Tik. Deze twee broers trokken veel met elkaar op. Hun oudste broer: oom Liong was een onbereikbare grote, sterke broer.

Jarenlang was er geen contact tussen de familie in Indonesia en ons hier in Nederland. Tot Enghwa en Flora (zijn eerste vrouw die later is overleden) in juni 1974 voorgoed naar Nederland kwam. Door hem werden de rimpels in de relatie tussen de families glad gestreken. Van Enghwa kreeg ik het postadres van oom Tik en vanaf dat moment heb ik met hem gecorrespondeerd tot hij overleed.

In 1978 gingen Lanny en ik samen naar Indonesia. Een bezoek aan de familie in Sepanjang hoorde daar natuurlijk bij. Wij hadden daar eigenlijk geen verwachtingen van. Wij kenden ze helemaal niet. Het werd een feest van herkenning. Zoveel trekken van pa Hong zagen we terug in zijn zussen en broers. Met name oom Tik. Hij leek zo sterk op pa Hong in het soort grappen die hij maakte, wat hij lekker vond, de dingen die hij deed (klagen over de muisjes en tegelijkertijd ook stukjes kaas voor ze neerleggen bijvoorbeeld). Hij woonde in Semarang (Jalan Kepodang 49) in een ruimte achter zijn bureau. Hij was baas van Lau Tjien in Semarang, denken wij. Wij logeerden ook in diezelfde ruimte. We bleven er een paar dagen, waarin we gefêteerd werden door de hele familie. En met name toen we oom Tik achter lieten, was het net alsof we onze vader daar achter lieten. Met een grote brok in mijn keel namen we afscheid. Zo vreselijk jammer dat hij zo ver weg woonde. Ik ben nog maar een keer terug geweest naar hem, samen met Frans. Weer dezelfde hartelijkheid en herkenning. In de jaren daarna wilde ik graag nog eens hem zien, maar hij was ondertussen met pensioen en verhuisd naar Surabaya en schreef: ‘als jij weer naar Indonesia komt, moet je maar langsgaan’. Hij wilde ons niet meer zien, nu zijn zelfstandige tijd voorbij was.

Bing en oom Tik, 1979
Anki en oom Tik 1978

Jaaaaa, dat heb ik ook nog, een foto met oom Tik, van een jaar eerder. We gingen met hem naar de vogeltjesmarkt omdat Lanny zo’n kooi mee naar huis wilde nemen.